Tag Archives: skol

Komz brezhoneg d’e vugel (3)

Spot

 

E miz eost er bloaz tremen ‘ma skrivet ar wezh diwezhañ diwar-benn brezhoneg ma mab. Interesant eo sevel ar gaoz war se seizh miz goude.

 

An dro diwezhañ e konten ‘nea e vrezhoneg souzet a-dreñv un tamm mat. Derc’het ‘ma penn bepred : brezhoneg ordin dioutañ. Ha komanset oan da c’houlenn bep tro gantañ respont en brezhoneg din. “Lâr se en brezhoneg ‘ta!”, pa ouien a-walc’h oa kat d’ober e frazenn en brezhoneg, pe “n’eo ket evel-se e vez lâret en brezhoneg” pa responte “oui” din. Ha feiz, ar paotr bihan ‘neus kemeret prim ar pleg da gomz din en brezhoneg. Ma ne veze ket deus an taol kentañ, e veze deus an eil da vihannañ. Gant-se, abaoe tri pe bevar miz eo en em lakeet da gomz brezhoneg diouzhin. Bremañ n’eus ket nemet brezhoneg etrezomp koulz lâret.

 

Ur cheñchamant all zo degouezhet nevez zo. Krog eo da gomz brezhoneg d’an dud all, ar pezh na rae ket a-raok tamm ebet. Bet eo ur pennad o kaozeal brezhoneg diouzhin, ha galleg da toud ar reoù all, na posubl e vefent brezhonegerien. Abaoe ur sizhun, n’on ket kaer petra zo tremenet en e benn, e kaoze brezhoneg deus ar vrezhonegerien. E vamm-ioù-gozh, kamaradoù e dad bet er gêr… kontañ kaozioù a ra en brezhoneg, ha derc’hen a ra gant ar yezh-se. Ha latennet-mat eo ! Stad zo ‘ba e dad, me lâr deoc’h.

 

Ha kavout a ran eo pinvidik e damm brezhoneg d’e oad (3 bloaz ha 2 viz). Arruout a ra d’implij ‘ba e frazennoù stagelloù evel “peogwir”, “goude” ha “pa”, en dibab a ra mat gant ar stumm “meus” “teus” “neus” “on” “out” “emañ”, dispartiañ a ra ervat “din” ha “dit”, “ganin” ha “ganit”, anavezout a ra ar raganvioù “me” “te” “hemañ” “hennezh” “nimp”… Dija eo kat da lâret bern traoù, ha barrek da derc’hen gant e gaoz ur pennad-brav hep tremen d’ar galleg. Fentus eo gwelet anezhañ o kemer poan o sevel e frazennoù, o klask geriennoù brezhonek…

 

Peseurt kentel zo da dennañ deus se ? D’ar skol vrezhoneg ‘h a abaoe miz gwengolo, ha ‘meus aon on bet rekouret ganti. Start eo lâret betek petore poent ‘vat. Dam da se moarvat eo bet kempouezet an div yezh, ha se ‘neus sikouret anezhañ da dispakañ yezh e dad. Er gêr bepred ‘meus derc’het warnañ, ha ‘meus ket lesket anezhañ da respont en galleg din. Bep tro ‘meus goulet e respontfe din en brezhoneg. Nemet ha vefe traoù dibosubl dezhañ da lâret er yezh-se.

 

Da heul ar gaoz oa bet amañ warlene, n’on ket hag-eñ e c’haller komz deus ur “redi” gant ar pezh a ran-me. N’on ket pell avat, da vên ne leskan ket ar galleg kemer plas en hon darempred. Met n’on ket e-barzh ar jeu-se da vat ivez. Feiz, ‘meus ket ar santimant “oblijañ” anezhañ. Chom a ran gant ar “goulenn”. Daoust hag-eñ zo afer d’ober plijadur d’e dad ? Marteze zo bet un tamm, met me a gav din zo estroc’h evit se bremañ. Ret eo lâret e tremenan amzer gantañ ha plijadur a gemeromp hon-daou : c’hoari evel-just, keginañ, ober livaj, bale, c’hoari margodennoù, hag un istor pe div a-raok menel kousket… Bevañ a-bep-sort traoù en brezhoneg kwida, dezhañ da vezañ (kazi) ken naturel hag ar galleg.

 

Bremañ eo lañset mat evit un toullad bloavezhioù. Sañset !

 

 


Kollet ‘ba skol ar Republik

Tro ‘mez da gomz brezhoneg gant un den yaouank a-walc’h deus ma barrouz. War-dro pemp bloaz ha daou-ugent eo, hag ur brezhoneg brav-kaer gantañ, deus ar vro. Kalz plijadur ‘meump o klakenniñ, ha bep tro e teskan traoù gantañ. Kaer eo din, da vên ne gaver ket nemeur a dud eveltañ siwazh, ken yaouank ha ken desket war un dro.

Bremañ-souden oa o kontañ din ‘h ae da skol da Sant Eler, ur barrouz vihan vihan war ar maez. Eñ a oare galleg koulz ha brezhoneg pa oa arruet er skol en CP. Nebeutoc’h a “chañs” ‘na unan deus e gamaradoù, ha na oare ket ‘met brezhoneg. Moarvat e oa hennezh unan deus ar re diwezhañ ‘ba ‘r vro, aet da skol ‘ba penn-kentañ ar bloavezhioù 1970 hep goût tamm galleg ebet.

Penaos en em dibabe ar paour-kaezh bihan ‘ba ur c’hlas lec’h ne gomprene ket foeltr sort, ar skolaerez da gentañ ? Evel ur marmouz ‘vije eno, kollet-libr e-mesk tud ha bugale ha na gomprenent ket anezhañ. Bevañ a rae, e-unan er c’hlas, pezh ‘na bevet hom zud-kozh a rummad da rummad a-hed an XIXvet kantved. Memes tra ne vije ket pilet ha gwallgaset, evel oa bet moarvat tud e familh bet mouget dre nerzh ‘ba skol ar Republik araokañ. Goût a oare an holl dija d’ar c’houlz-se oa trec’het ar brezhoneg, da viken. Eñ neuze ‘vije  sellet evel ul loen gouez, ur paotr bihan diwezhat, ha truez a vije dioutañ kentoc’h evit kounnar.

Koulskoude, ne chome ket mouget an hini bihan-se. Komz a rae. Ne oare ket ‘met brezhoneg, met komz a rae avat. Darn a gomprene ‘ba ‘r c’hlas. E skolaerez ‘rae ket. Laket oa bet neuze e-kichen an hini ‘neus kontet din an istor, peogwir e oare hemañ brezhoneg koulz ha galleg. Hag e-giz-se ac’hanta, e tremene e devezh o c’houlenn gant e gamalad “P’ra ‘mañ ‘chaokañ  honn’zh aze ?”. Ha pa lâre traoù d’e skolaerez ‘vije egile o treiñ komzoù brezhonek ar bugel. Padet ‘na ar jeu-se ken oa kat da drailhañ un tamm galleg. Sell aze penaos e tremene an traoù c’hoazh er bloavezhioù 1970. Derc’hen a rae an deskadurezh-stad da frikañ ar vrezhonegerien vihan, betek ar re diwezhañ, restajoù bev ur gevredigezh vrezhonek o vont a-raok fonnus.

Si j’avais à donner un mot pour résumer l’histoire des Bas-Bretons dans l’école républicaine, ce serait “souffrances”. Beaucoup n’ont voulu voir, et persistent à ne vouloir voir, que la mission “émancipatrice”, voire même  “salvatrice” de l’instruction publique française. Mais que vaut-elle, leur émancipation, qui est passé par les brimades, les vexations et les humiliations, ou simplement le désarroi d’enfants complètement perdus dans une école qui jusqu’au bout aura nié leur langue, leur culture, et in fine leur personnalité même, comme dans l’anecdote que je raconte où ce gamin arrive au CP au début des années 1970 sans savoir un mot de français…